Plastik teknik föyü nasıl okunur? Tipik değer, norm, koşul

İki föy, iki sayı

İki tedarikçinin föyü yan yana konduğunda aynı malzeme için farklı sayılar görmek şaşırtıcı değildir. Sayılardan biri yanlış olmayabilir; ikisi farklı bir deneyle, farklı bir numuneyle ya da farklı bir koşulda ölçülmüş olabilir. Föyü okumak, sayıdan önce bu ayrıntılara bakmayı öğrenmektir.

Teknik föy, malzeme seçiminin ilk belgesidir; ama bir sayı listesi gibi okunursa yanıltır. Her satır aslında dört parçadan oluşur: özellik, değer, yöntem ve koşul. Bu yazı bu dört parçayı, föylerde gördüğünüz etiketleri ve iki föyü karşılaştırırken yapılan yaygın hataları anlatır.

Bir satırın dört parçası

PA 6 G föyünden bir satır düşünün: "Akma gerilmesi · 75–90 MPa · DIN EN ISO 527 · kuru". Bu satır şunu söyler:

• Özellik: Akma gerilmesi, yani malzemenin kalıcı şekil değiştirmeye başladığı gerilme.
• Değer: 75–90 MPa. Aralık verilmesi, farklı üreticilerin ya da partilerin bu bantta değer verdiğini gösterir.
• Yöntem: DIN EN ISO 527, çekme deneyi standardı. Yöntem değişirse değer değişir.
• Koşul: Kuru, yani işlemeden hemen sonra. Aynı malzeme nem aldıktan sonra farklı değer verir.

Bu dört parçadan biri eksikse değeri bir başkasıyla karşılaştırmayın.

Değerin ağırlığı: norm, tipik, bilgi amaçlı

Föylerde ve kaynaklarda değerler üç farklı ağırlıkta gelir:

"Tipik" kelimesinin en sık yanlış okunduğu yer burasıdır. Tipik değer, malzemenin bu değere sahip olacağı sözü değildir. Belirli bir levhanın ölçülmüş değeri gerekiyorsa, üreticinin o partiye ait muayene belgesi istenir. Föy ayrıca bir uygunluk beyanı da değildir: bir malzemenin belirli bir işe uygun olduğunu tasarım ve deneme gösterir.

Koşul: kuru ve şartlanmış

Poliamid bu ayrımın en açık örneğidir. PA 6 G'nin aynı özellikleri iki koşulda çok farklıdır:

Kaynaklar: kuru değerler Röchling ve Ensinger, şartlanmış değerler STAUB föyü; hepsi ISO 527, tipik.

Nem aldıkça poliamidin dayanımı ve rijitliği düşer, uzaması artar. Föyde yalnız kuru değeri görüp nemli ortamda çalışacak bir parçayı hesaplamak, parçayı olduğundan güçlü saymaktır. Bu yüzden poliamid değerlerini sayfalarımızda ayrı satırlarda veriyoruz. Nemin etkisini poliamid nem çeker mi yazısında anlattık.

Koşulun bir başka biçimi de numune kalınlığıdır. Dielektrik dayanım numune kalınlığına bağlıdır; PTFE için föyde 20–60 kV/mm gibi geniş bir aralığın verilmesi bundandır (IEC 60243-1, tipik, AKU).

Yöntem: aynı özellik, farklı sonuç

Aynı özellik iki farklı standartla ölçülünce sayılar birbirine benzemeyebilir. Föylerimizden iki örnek:

İkisi de aynı üreticinin, Röchling'in verisidir; fark yöntemdendir. ISO föyündeki ">%50", değerin %50'nin üzerinde olduğunu, ama tam sayının bu raporlama biçiminde verilmediğini anlatır; malzemenin az uzadığı anlamına gelmez.

Darbe dayanımında da aynı durum vardır: PE 1000'in çentikli darbe değeri kendi sınıfı için tanımlanmış bir yöntemle (DIN EN ISO 11542) verilir ve DIN EN ISO 179 değerleriyle oranlanmaz. Ayrıntısı darbeye dayanıklı plastik yazısında. Sertlikte de ölçek farkı vardır: Shore D ile Barcol aynı tabloya konmaz; Shore D yazısında anlattık.

Birim ve işaret

Birim: Eski föylerde gerilme MPa dışındaki birimlerle de yazılabilir. 1 N/mm² = 1 MPa'dır; başka bir birimle verilmiş değeri karşılaştırmadan önce MPa'ya çevirin ve çeviride basamak sayısını artırmayın. Sitemizde gerilme ve modül yalnız MPa ile verilir.

İşaret: ">0,94" ya da "≥40" gibi değerler bir alt sınırdır, ortalama değildir. "<0,01" bir üst sınırdır: değer bundan küçüktür, ama ne kadar küçük olduğu söylenmez.

Aralık: "150–230 µm/(m·K)" gibi bir aralık, farklı sıcaklık bantlarını ya da farklı üreticileri kapsayabilir. Aralığın hangisini anlattığını föyün dipnotunda arayın.

İki föyü karşılaştırırken

1. Aynı özelliği mi okuyorsunuz? "Çekme dayanımı" ile "akma gerilmesi" farklı satırlardır.
2. Yöntem aynı mı? ISO ile ASTM değerini yan yana koymayın.
3. Koşul aynı mı? Kuru ile şartlanmışı, oda sıcaklığı ile yüksek sıcaklığı karıştırmayın.
4. Birim aynı mı? Çevirmeden karşılaştırmayın.
5. Kaynak birincil mi? Üretici föyü, dağıtıcı kopyasından ya da derleme tablodan önce gelir.

Bu beş soru, karşılaştırma aracımızın da mantığıdır: değerler yöntemiyle yan yana gösterilir. Malzemeleri karşılaştırma aracında yan yana koyabilirsiniz.

Föy ile sipariş arasında

Föy seçimi yapmanıza yardım eder; siparişi ise malzemenin genel adı, form ve ölçü belirler. Üretici föyü ya da parti belgesi gerekiyorsa not alanına yazın; sağlayıp sağlayamayacağımızı teklifte açıkça yazarız. Tam değer tabloları PA 6 G sayfasında ve PE 1000 sayfasında. Levhayı en ve boyda ebatlarız, çubuğu şerit testereyle boyda keseriz. Parça işlemiyoruz. Ölçünüzü PA 6 G için teklif formuna yazabilirsiniz; teklif yanıtı 1 iş günüdür.

Kaynaklar

• DIN EN ISO 527, çekme özellikleri; ASTM D638; DIN EN ISO 179 ve DIN EN ISO 11542, darbe; IEC 60243-1, dielektrik dayanım.
• Röchling PA 6 G, PE 500 ve PE 1000 teknik veri föyleri ve ASTM tabloları.
• Ensinger döküm poliamid föyü; STAUB AG döküm poliamid 6 föyü (kuru ve şartlanmış değerler).
• AKU Plastics PTFE föyü (dielektrik dayanım).