POM-C, PP-H, PA 6 G: plastik kodlarındaki harfler ne anlatır?

Satırda düşen harf

Plastik adları kısaltmalarla doludur ve kısaltmanın sonuna eklenen harf sipariş satırında kolayca düşer. "POM" yazıp "C"yi unutmak, "PA 6" yazıp "G"yi atlamak farklı bir malzeme istemek anlamına gelebilir. Bu ekler süs değil; malzemenin türünü ya da üretim yolunu söyleyen bilgilerdir.

Bir ayrıntı karışıklığı önler: ISO 1043-1, plastik kısaltmalarının uluslararası standardıdır ve kendi harf tablosunda C ile H'ye başka anlamlar verir (C chlorinated ya da crystalline, H high). Yani POM-C ve PP-H ISO kısaltması değil, sektörün kullandığı adlardır. Kodu her zaman genel adıyla birlikte okuyun; biz de malzeme sayfalarında böyle yazıyoruz. Tüm malzemeleri malzemeler sayfasında genel adlarıyla görebilirsiniz.

Kod iki parçadan oluşur

Bir mühendislik plastiği kodunu iki parça olarak okuyun:

1. Ana polimer: POM, PP, PA, PE, PVC, PTFE, PET, PEEK, PMMA. Bunlar ISO 1043-1'deki temel kısaltmalardır.
2. Son ek ya da sayı: polimerin türünü, üretim yöntemini ya da özel bir özelliğini anlatır. Bir kısmı ISO harf sistemine dayanır (PVC-U, PE-HD), bir kısmı piyasa kodudur (POM-C, PP-H, PA 6 G, PE 1000 AST).

İkinci parça yazılmadığında sipariş eksik kalır. "POM levha" isteyen birine POM-C mi POM-H mi istediğini sormak bu yüzdendir.

Tek tabloda harfler

C ve H: kopolimer, homopolimer

Homopolimer, zincirin tek tür yapı taşından oluştuğu polimerdir. Kopolimer ise zincire ikinci bir yapı taşı katılarak elde edilir. Asetalde bu fark davranışa yansır: POM-H biraz daha sert ve rijittir; POM-C sıcak suya ve alkali ortama daha dayanıklıdır ve kalın kesitte iç boşluğa daha az eğilimlidir. Stoğumuzdaki asetal POM-C'dir. Çizimde POM-H ya da bir ticari ad yazıyorsa farkı POM-C ile POM-H karşılaştırmasında okuyun; malzeme verisi POM-C sayfasında.

Polipropilende H yine homopolimeri anlatır ve malzemeyi kopolimer polipropilenden ayırır. Stoğumuzdaki polipropilen levha ve çubuk PP-H'dir. Ayrıntısı PP-H sayfasında.

G: döküm

PA 6 G, kalıpta dökülerek üretilen poliamid 6'dır; PA 6 ise ekstrüzyonla üretilir. Döküm yöntemi kalın levhaya ve büyük çaplı çubuğa izin verir. İkisi aynı aileden gelir ama değerleri ayrı föylerde verilir: örneğin yoğunluk PA 6 G'de 1,15 g/cm³, PA 6'da 1,14 g/cm³ (ikisi de tipik, DIN EN ISO 1183-1, Röchling föyleri). Halk adı "döküm naylon"dur; adların hikâyesini döküm naylon nedir yazısında anlattık. Malzeme verisi PA 6 G sayfasında.

AST: antistatik

PE 1000 AST, PE 1000'in antistatik türüdür. Fark yüzey direncindedir: Röchling föyleri PE 1000 için ≥ 10¹⁴ Ω, PE 1000 AST için 10⁹–10¹¹ Ω verir (ikisi de tipik, DIN EN 62631-3-2). Daha düşük yüzey direnci, statik elektriğin birikmeden boşalmasını kolaylaştırır. Stokta siyah levha olarak bulunur; ayrıntısı PE 1000 AST sayfasında.

U: plastifiyansız, yani sert PVC

PVC-U'daki U, ISO 1043-1'de "unplasticized" (plastifiyansız) anlamına gelir. Levha ve çubukta kullanılan PVC budur: plastifiyan içermeyen sert PVC. Yumuşak PVC'yi yumuşatan şey plastifiyandır. Stoğumuzdaki PVC sert PVC'dir (PVC sayfası); iki türün farkını sert PVC ile yumuşak PVC farkı yazısında anlatıyoruz.

Sayılar ayrı bir konu

Polietilen serisindeki sayılar (PE 100, 300, 500, 1000) ve dolgulu PTFE kodlarındaki harf ve sayılar ayrı birer sistemdir. PTFE'de harf dolguyu anlatır (B bronz, C cam elyaf, K karbon); sayıların anlamı ve oranlar PTFE dolgu kodları yazısında, polietilen numaraları PE numaraları yazısında.

Sık yapılan üç okuma hatası

1. Son eki atlamak. "POM" ya da "PP" yazıp türü yazmamak. Stok listesinde ve föyde ayrı satırlar vardır; tür yazılmazsa yanlış tür gelebilir.
2. Piyasa kodunu standart sanmak. POM-C, PP-H ya da PA 6 G'yi ISO'ya dayandırmak. Bunlar yerleşik kodlardır, ama bir standardın harf tablosundan gelmezler; föyde aynı malzeme başka bir kodla yazılmış olabilir.
3. Sayıyı her yerde aynı okumak. PE 100'deki 100 ile PE 1000'deki 1000 aynı ölçeğin iki noktası değildir; biri boru hammaddesi sınıfından, öteki molekül ağırlığı sınıfından gelir.

Kodu teklife nasıl yazmalı

• Kodu genel adla birlikte yazın: "POM-C (asetal kopolimer)", "PA 6 G (döküm poliamid)".
• Çizimde ticari ad varsa onu da not edin; eşleştirip teklifte genel adıyla belirtiriz. Piyasadaki adların toplu listesi piyasa adları sayfasında.
• Emin değilseniz parçanın işini kısaca yazın; hangi malzemeyi önerdiğimizi ve nedenini teklifte açıklarız.

Kaynaklar

• ISO 1043-1:2011, Plastics — Symbols and abbreviated terms, Part 1 (iso.org; standart örnek metni): temel kısaltmalar ve özellik harfleri.
• Röchling asetal sayfası ve POM-C föyü; marka sahibinin asetal ürün başvuru kılavuzu (homopolimer ile kopolimer farkı).
• Röchling PA 6 ve PA 6 G föyleri (yoğunluk); Ensinger döküm poliamid föyü (PA 6 C kodu).
• Röchling PE 1000 (eski baskı) ve PE 1000 AST föyleri (yüzey direnci).